Kiến thức & Ứng dụng AI – STEAM

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mang lại nhiều tiện ích cho cuộc sống, tuy nhiên cũng kéo theo không ít hệ lụy đáng lo ngại. Trong đó, lừa đảo bằng AI đang trở thành một xu hướng gian lận mới với mức độ tinh vi ngày càng cao, khiến nhiều doanh nghiệp và người tiêu dùng trên thế giới gặp rủi ro.

Gần đây, hàng loạt nhà hàng và ứng dụng giao đồ ăn như Uber Eats, Deliveroo hay Just Eat đã lên tiếng cảnh báo về tình trạng khách hàng sử dụng AI để chỉnh sửa hình ảnh món ăn nhằm trục lợi chính sách hoàn tiền.

Tại Việt Nam, hiện vẫn chưa ghi nhận trường hợp chính thức nào liên quan đến việc lừa đảo bằng hình ảnh đồ ăn bị chỉnh sửa bằng AI. Tuy nhiên, với tốc độ phổ biến nhanh chóng của các công cụ tạo ảnh AI, nguy cơ xuất hiện các hành vi gian lận tương tự trong tương lai là hoàn toàn có thể xảy ra.

Lừa đảo bằng AI: Chiêu trò chỉnh ảnh đồ ăn để hoàn tiền

Theo ghi nhận từ Times of London và NYPost, nhiều đối tượng đã lợi dụng công nghệ AI để chỉnh sửa hình ảnh món ăn trông như chưa chín, có dị vật hoặc bị lỗi nghiêm trọng, sau đó gửi khiếu nại lên ứng dụng giao đồ ăn nhằm được hoàn tiền hoặc nhận bữa ăn miễn phí.

Chỉ với vài thao tác đơn giản bằng các công cụ AI tạo ảnh, một chiếc bánh hamburger bình thường có thể bị biến thành bánh có thịt sống, đồ ăn bẩn hoặc thực phẩm hỏng. Những hình ảnh này đủ chân thực để đánh lừa cả hệ thống kiểm duyệt tự động lẫn nhân viên hỗ trợ khách hàng.

Thậm chí, nhiều người còn công khai chia sẻ cách lừa đảo bằng AI trên mạng xã hội như X (Twitter) hay Threads, thu hút hàng triệu lượt xem và tạo ra làn sóng bắt chước nguy hiểm.

Khi AI biến gian lận truyền thống thành gian lận công nghệ cao

Theo các chuyên gia, đây là phiên bản hiện đại hóa của các hình thức gian lận bán lẻ đã tồn tại từ lâu, nhưng nay được “nâng cấp” nhờ sức mạnh của AI.

“AI ngày càng tinh vi, có khả năng tạo ra bằng chứng hình ảnh thuyết phục đến mức rất khó phân biệt thật – giả. Điều này tạo điều kiện cho các hành vi lừa đảo bằng AI phát triển mạnh mẽ hơn bao giờ hết”,
  Caroline Green, chuyên gia phân tích bán lẻ tại Browne Jacobson.

Vấn đề đáng lo ngại là nhiều nền tảng giao hàng hiện nay vẫn ưu tiên bảo vệ quyền lợi khách hàng, dẫn đến việc hoàn tiền nhanh chóng mà không điều tra kỹ lưỡng. Chi phí cuối cùng lại do nhà hàng gánh chịu.

Doanh nghiệp đối mặt thách thức lớn từ lừa đảo bằng AI

Luật sư Saara Leino chuyên gia trong lĩnh vực AI  cho biết ngày càng có nhiều doanh nghiệp phản ánh tình trạng bị khách hàng sử dụng hình ảnh do AI tạo ra để làm bằng chứng khiếu nại gian lận.

Tuy nhiên, việc đối phó với lừa đảo bằng AI không hề đơn giản khi các công cụ phát hiện gian lận vẫn còn hạn chế, chi phí triển khai hệ thống kiểm soát lại cao, trong khi việc tranh chấp dễ ảnh hưởng tiêu cực đến trải nghiệm và niềm tin của khách hàng.

Khiến nhiều doanh nghiệp buộc phải im lặng chịu trận thay vì theo đuổi các vụ việc pháp lý kéo dài.

Cảnh báo cho cộng đồng trong kỷ nguyên số

Các chuyên gia nhận định, lừa đảo bằng AI không chỉ gây thiệt hại tài chính mà còn làm xói mòn niềm tin giữa doanh nghiệp và khách hàng. Khi hình ảnh vốn được xem là bằng chứng trực quan  cũng có thể bị làm giả hoàn hảo, việc xác thực thông tin trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Tại Việt Nam, dù chưa ghi nhận các vụ việc cụ thể, nhưng đây là hồi chuông cảnh báo sớm cho doanh nghiệp, nền tảng dịch vụ và người tiêu dùng trong việc nâng cao cảnh giác trước các hình thức gian lận công nghệ cao.

AI ROBOTIC – Đồng hành cùng thế hệ trẻ hiểu đúng về công nghệ

Tại AI ROBOTIC, học viên không chỉ được học lập trình, robot và tư duy công nghệ, mà còn được trang bị kiến thức nền tảng về an toàn số, nhận diện thông tin giả và sử dụng AI một cách văn minh, đúng mục đích.Chúng tôi tin rằng:
Công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi được sử dụng đúng cách.

Trong kỷ nguyên số, khi AI ngày càng phát triển mạnh mẽ, mỗi người cần chủ động trang bị kiến thức để nhận diện thông tin giả, sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm và cùng chung tay tìm hiểu thêm về AI để bảo vệ chính bản thân mình.

Trong thời đại trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, việc phân biệt khuôn mặt AI tạo với khuôn mặt người thật đang trở nên ngày càng khó khăn. Các công nghệ tạo ảnh deepfake hiện nay có thể tạo ra những gương mặt chân thực đến mức đánh lừa cả những người có khả năng nhận diện khuôn mặt tốt nhất.

Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Royal Society Open Science cho thấy: ngay cả những người thuộc nhóm siêu nhận diện top 2% những người có khả năng nhận diện khuôn mặt xuất sắc cũng gặp nhiều khó khăn khi phân biệt khuôn mặt AI tạo

Khuôn mặt AI ngày càng giống thật đến mức nào?

Các khuôn mặt deepfake hiện nay thường được tạo ra bằng công nghệ GAN (Generative Adversarial Network) mạng đối nghịch tạo sinh. Công nghệ này hoạt động theo hai giai đoạn:AI tạo ra hình ảnh khuôn mặt giả dựa trên dữ liệu thật. Sau đó một hệ thống khác đánh giá độ chân thực của ảnh, qua nhiều lần huấn luyện.Từ đó hình ảnh giả ngày càng giống thật hơn

Kết quả là nhiều khuôn mặt AI trông thậm chí còn hoàn hảo hơn người thật hiện tượng được gọi là cực thực.

Con người có dễ bị đánh lừa bởi khuôn mặt AI?

Trong thí nghiệm đầu tiên của nhóm nghiên cứu:Nhóm người bình thường chỉ đoán đúng khoảng 30%. Trong khi nhóm siêu nhận diện cũng chỉ đạt khoảng 41%. Và thậm chí nhiều người nhầm khuôn mặt thật là giả và ngược lại

Điều này cho thấy việc phân biệt khuôn mặt AI tạo không hề đơn giản, ngay cả với những người có khả năng quan sát tốt.

Huấn luyện ngắn hạn giúp phân biệt khuôn mặt AI tạo

Ở thí nghiệm tiếp theo, nhóm tình nguyện viên mới được tham gia một khóa huấn luyện ngắn 5 phút, trong đó họ được hướng dẫn cách nhận biết các lỗi thường gặp trong ảnh AI như đường chân tóc bất thường, răng mọc lệch hoặc thiếu tự nhiên, kết cấu da quá mịn hoặc không đồng đều, khuôn mặt quá cân đối một cách hoàn hảo. Sau huấn luyện, Kết quả tốt hơn rõ rệt khi nhóm bình thường đoán đúng 51%, nhóm siêu nhận diện đạt 64%.

Quan sát kỹ và chậm lại là chìa khóa

Các nhà nghiên cứu cho rằng những người được huấn luyện nhận diện ảnh AI thường có xu hướng quan sát lâu hơn, chú ý kỹ đến từng chi tiết nhỏ và không vội vàng đưa ra kết luận. Việc chậm lại để nhìn kỹ từng đặc điểm trên khuôn mặt giúp nâng cao khả năng phát hiện ảnh giả, thay vì chỉ đánh giá dựa trên cảm giác ban đầu.

Tuy vậy, các chuyên gia cũng lưu ý rằng hiệu quả của việc huấn luyện trong dài hạn vẫn cần được tiếp tục nghiên cứu, bởi công nghệ AI đang phát triển với tốc độ rất nhanh, khiến việc phân biệt khuôn mặt AI tạo ngày càng trở nên khó khăn hơn.

Công nghệ AI và bài toán nhận diện trong tương lai

Sự phát triển mạnh mẽ của AI mang đến nhiều tiện ích vượt trội, nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức về việc nhận diện thông tin giả, bảo vệ danh tính và đảm bảo an toàn dữ liệu cá nhân. Vì vậy, việc trang bị kiến thức để phân biệt khuôn mặt AI tạo không chỉ cần thiết đối với giới công nghệ, mà còn vô cùng quan trọng với học sinh, phụ huynh và toàn xã hội trong kỷ nguyên số.

AI ROBOTIC trang bị tư duy công nghệ cho thế hệ trẻ

Tại AI ROBOTIC, học viên không chỉ học lập trình và robot mà còn được tiếp cận tư duy công nghệ hiện đại, hiểu cách AI hoạt động và nhận diện các rủi ro trong môi trường số.

Thông qua các chương trình học thực hành, dự án công nghệ và hoạt động trải nghiệm, các em được trang bị nền tảng vững chắc để trở thành công dân số thông minh trong tương lai.